قیمت گذاری دستوری؛ معضل بازار خودرو

قیمت گذاری دستوری خودرو
یکشنبه، 1400/5/31

قیمت گذاری دستوری چیست و چرا انجام می شود؟

قیمت گذاری دستوری یا کنترل قیمت که به معنای تعیین دستوری قیمت می باشد، یکی از ساده ترین روش های کنترل تورم است که نقطه مقابل آن، تعیین قیمت در بازار رقابتی می باشد. در این روش از کنترل نرخ تورم که شاید بتوان گفت روش جذابی هم در کشور می باشد، نظارت دقیقی بر روی قیمت کالاهای اساسی انجام می گیرد. در عین حال می توان گفت که این روشِ تعیین قیمت، به عنوان یک شیوه قدیمی و هزینه بر در دنیا مطرح می باشد که در واقع می تواند هم به ضرر تولید کننده و هم به ضرر مصرف کننده باشد؛ این شیوه قیمت گذاری در همه دولت های قبلی سابقه داشته است؛ به طور مثال در دوران ریاست جمهوری دکتر احمدی نژاد شاهد آن بودیم که کنترل دستوری قیمت میوه باعث شده بود تا از فردای انجام چنین دستوری، کیفیت میوه ها به شدت پایین آمده و میوه هم با کیفیت ضعیف به دست مصرف کننده برسد. این کاهش کیفیت البته دلیل توجیه کننده ای نیز دارد و آن این است که در این شرایط، تولید کننده هم مجبور است برای جبران هزینه های خود دست به اقداماتی بزند یا حتی از اقداماتی لازم برای افزایش کیفیت میوه دست بردارد تا به اصطلاح از عهده هزینه ها برآید و به سود دست یابد. نمونه دیگر از قیمت گذاری دستوری، تعیین دستوری قیمت گوشت و فراورده های لبنی است که ممکن است به خاطر داشته باشید که این مساله در دولت آقای دکتر روحانی در برهه ای از زمان با قاچاق دام زنده به کشورهای همسایه، چه معضلی را پدید آورده بود. مثال هایی از این دست در دیگر زمینه های اقتصادی نیز فراوانند که متاسفانه پیامدهای منفی و گاهی خطرناک را نیز از جمله در صنایع خودرو و برق برای جامعه به ارمغان آورده اند. اقتصاد دانشی سهل و ممنتع است؛ به این دلیل سهل است که در هنگام تصمیم گیری تنها باید مقایسه هزینه-فایده کرد. دانش یک تصمیم گیرنده و درک اقتصادی از وضعیت موجود، بسیار حائز اهمیت است؛ تصمیم گیرندگان اقتصادی در دولت های قبل به دلیل نداشتن یک دانش اقتصادی منسجم با بی مهری تمام با این علم برخورد نموده اند. در هر حال مشکل قیمت گذاری دستوری باید به نحوی حل شود تا تولید کنندگان به ادامه تولید بپردازند و حتی مقدار تولیداتشان را نیز افزایش دهند؛ حذف قیمت گذاری دستوری اگر با قطع ارتباط دلالان و مصرف کننده صورت پذیرد، چه بسا که به کاهش قیمت و ایجاد رقابت بیشتر و بهتر در تولید هم منجر شود؛ اما در نظر داشته باشید که شرایط اقتصادی مردم هم باید به گونه ای باشد که حداقل پاسخگوی نیازهای اولیه شان باشد؛ گاها شنیده ایم که به دلیل قیمت برخی محصولات لبنی مانند شیر، این محصول با ارزش از سبد مصرف خانوار حذف شده است که این هم یک چالش جدی برای سلامتی جامعه است که برای حل آن باید چاره ای اندیشید.

ضرر خودور سازان و سود هنگفت دلالان خودرو

از جمله نقاط بحرانی اقتصاد کشور که محل تاخت و تاز نرخ گذاری دستوری است، بازار خودرو می باشد. حتما می دانید که در حال حاضر صنعت خودروسازی (ظاهرا با ادعای خودروسازان) با چالش ضرر زیاد خودروسازان و سود هنگفت دلالان خودرو مواجه است. اما سوال این است که چه مسایلی منجر به زیان قابل توجه خودروسازها شده است و در نهایت باید بتوانیم بگوییم که این صنعت به چه روشی باید اداره گردد تا بر اساس ساز و کارهای صحیح و اثر بخش از آن گره گشایی شود؟
یکی از قول هایی که جناب آقای رئیسی پیش از انتخابات داده اند، تولید 2 میلیون خودرو در سال است. تولید خودرو در ایران در سال 1399 برابر با 900 هزار خودرو بوده است، رکورد تولید خودرو در کشور هم به 1.6 میلیون خودرو در دهه 80 بر می گردد و به نظر می رسد روی کاغذ حداقل این هدف دست یافتنی باشد. اما به عقیده کارشناسان، تولید 2 میلیون خودرو در سال به دو دلیل امکان پذیر نیست؛ اول اینکه در حال حاضر شرکت های خودرو ساز  به ازای تولید هر خودرو، متضرر می شوند؛ به طوری که اکنون زیان انباشته آنها به بیش از ۸۰ هزار میلیارد تومان رسیده است که به این ترتیب، سرمایه در گردش کافی برای افزایش تولید ندارند. از طرف دیگر با توجه به وضعیت اقتصادی کشور و عدم تناسب سطح درآمد مردم و بازار، متقاضی واقعی هم توانایی خرید خودور با قیمت های کنونی را ندارد که همین سبب شده است تا به مکانیزم قیمت گذاری دستوری توسط نهادهایی مانند شورای رقابت رو آورده شود که این خود منجر به افزایش زیان خودروسازان به دلیل افزایش قیمت نهاده های مصرفی می شود؛ همین وضعیت مدتی، باعث افزایش شکاف قیمتی (تقریبا 90 درصدی) بین قیمت مصوب کارخانه و قیمت خودرو در سال 1399 در بازار هم شد که سود ناشی از آن عمدتا روانه جیب واسطه ها و دلالان می گردید. مسلما تولید 2 میلیون خودرو در سال امکان پذیر یا توجیه پذیر است؛ در صورتی که به نحوی دو مشکل ذکر شده را بتوان حل کرد که باید گفت با توجه به شرایط کنونی، فعلا این ظرفیت در کشور وجود ندارد.

پیشنهاداتی برای حل مشکلات صنعت خودروسازی

شاید برای حل مشکل باید به این سوال پاسخ روشنی دهیم که آیا همچنان باید بازار خودرو مطابق با روش روسای جمهور قبلی که به صورت دستوری اداره می گردید، اداره شود یا خیر؟

در هر حال به نظر می رسد جهت حل مشکل خودرو نباید تنها به یک روش خاص و ثابت اکتفا کرد؛ بلکه لازم است همه جوانب را در نظر گرفت تا این بازار که یک طرف آن عرضه کننده و طرف دیگر متقاضیان که مردمند متضرر نشوند و از طرفی دیگر این کالا با کیفیت مناسب به دست مصرف کننده واقعی نیز برسد. بدین منظور موارد 5 گانه زیر برای حل مشکل صنعت خودروسازی پیشنهاد می گردد:
1- متاسفانه بازار خودوری ما در وضعیتی نیست که بشود آن را رقابتی نامید. مشکل با ممنوعیت واردات خودرو به دلیل رقابتی نبودن دو چندان می شود و در این شرایط مصرف کننده مجبور است تا تن به خرید هر نوع خودرو با هر کیفیتی بدهد؛ به این ترتیب شاید لازم باشد در این طرز تفکر که جهت حمایت از تولیدات داخلی باید فقط به فکر فروش آن به هر کیفیت و قیمتی بود تجدید نظر شود و با باز کردن درهای واردات خودروهای با کیفیت کشورهای دیگر و قطعات آن ها، با افزایش کیفیت خودروهای داخلی از تولیدات داخلی حمایت شود تا مصرف کننده هم آزادانه تصمیم بگیرد که چگونه خودرویی بخرد.
2- عرضه خودور در بورس، از دیگر روش هایی است که می تواند به شیوه قیمت گذاری دستوری خاتمه دهد. می توان گفت که واگذاری تعیین قیمت خودرو به بازار بورس می تواند این صنعت را دچار دگرگونی اساسی نماید که این به معنای شفافیت قیمتی و خط بطلان کشیدن بر قیمت گذاری دستوری است.
3- رفع مشکلات مدیریتی و نطارت دقیق بر بازار خوردو به همراه بررسی موشکافانه و حل ریشه ای مشکلات توسط کارگروه ها، نخبگان، تولید کننده ها و مصرف کنندگان از دیگر راه حل هایی است که برای حل این معضل پیشنهاد می شود. مشکلات اثرات هم افزایی دارند و چنانچه دامنه اثر آنها افزایش یابد و با گذر زمان ریشه قطورتر و محکمتری در بستر فراهم شده بدوانند، ضربات سنگین تر و جبران ناپذیر تری نیز وارد می سازند. با این حال اگر مشکلات از اساس و به موقع مورد رسیدگی واقع شده و برای حل آنها تلاش شود، تبدیل به یک سونامی تخریب گر نیز نخواهند شد. لازمه تشخیص  به هنگام مشکلات، داشتن مدیرانی هوشمند، کاربلد، متخصص و گاهی نیز دلسوز است. در حال حاضر کم نیستند مشکلات صنعت خودروسازی که ناشی از نبود مدیرانی لایق و متخصص می باشند که هر یک از این مدیران با حل نکردن مشکلات، این صنعت را با ساختاری بیمارگونه و به صورت موروثی به مدیران بعدی انتقال می دهند و متاسفانه با اتلاف وقت در عدم رسیدگی عمیق به مشکلات، حل آنها را نیز به همان نسبت غیر قابل تصور می کنند.
4- گفته می شود از حدود 900 هزار دستگاه خوردروی تولید شده در سال 1399، حدود نیمی از آن در دست دلالان بازار است که متاسفانه به دست مصرف کننده واقعی نرسیده و در پارکینگ ها یا نزد دلالان انبار شده است. اگر این یک حقیقت باشد، شاید با هدایت همین خودروهای تولیدی کنونی به دست مصرف کننده واقعی هم بتوان پاسخگوی نیازهای جامعه بود؛ اما برای این کار عزمی راسخ و روشی مناسب برای حذف دست دلالان و احتکار کنندگان خودرو  نیاز است.

5- گفته می شود که دلال ها بیشترین سود را از صنعت خودروسازی به دلیل اختلاف قیمت تولیدی کارخانه و تحویل به مصرف کننده به دست می آورند. مسما آنقدرها نباید مشکل باشد که بتوان خودروهای به این بزرگی و با مشخصات تولیدی در هر سال را رهگیری نمود و ساز و کاری را فراهم آورد تا سودی را که واسطه ها و دلالان از آن به جیب می زنند را محدود کرد. اینجاست که برخی ممکن است این واسطه ها را افراد یا شرکت هایی بدانند که خود نیز در بدنه تشکیلات خودروساز ها فعالیت یا نفوذ دارند و به این سوداگری می پردازند و به این ترتیب به قیمت نابودی یک صنعت، تنها به پر کردن جیب بی انتهایشان فکر می کنند و از این جو گل آلود قیمت گذاری های دستوری ماهی می گیرند.

سخن پایانی

در پایان باید گفت که مطابق بررسی ها، چه در شرایط ثبات اقتصادی و چه در شرایط پرنوسان، قیمت‌گذاری دستوری نمی تواند از عهده کنترل نرخ تورم بر آید. بنابراین تعیین دستوری قیمت‌، یک مکانیسم موثر برای اجرا نمی باشد؛ و اعتماد به ساز و کار طبیعی بازار یکی از بهترین روش‌ها برای مدیریت قیمت‌ است. در واقع با استفاده از قیمت‌گذاری مبتنی بر عرضه و تقاضا و جلوگیری از تقاضای هیجانی و یا کاذب در بازار، ایجاد فضای رقابتی برای تولیدات با کیفیت، رفع مشکلات مدیریتی و حذف دلال ها یا واسطه گران می‌توان به طور موثری به تنظیم بازار دست یافت. در کنار همه این ها نظارت مستمر بر نحوه اجرای مجریان هم از اهمیت زیادی برخوردار است؛ مجریانی که دغدغه آنها شکل دادن بازاری سالم با روش های موثر، علمی، شفاف و واقع بینانه است تا انشا الله بتوانیم شاهد پیشرفت کشور عزیزمان در این صنعت پر پتانسیل باشیم.

علیرضا مهدی‌نیا
لینک کوتاه
دیدگاه خود را ثبت کنید
دیدگـاه مخاطبــان
لوگوی بورس نما

آموزش سرمایه‌گذاری در بورس و بازار سهام، تحلیل ها، فیلترها و اخبار روزانه، تحلیل بنیادی و تکنیکال، بررسی روانشناسی بازار، ارزهای دیجیتال و ... در وبسایت بورس نما برای مخاطبین محترم فراهم شده است. امکان تبادل و تبلیغات لینک و بنر نیز برای کسب سئوی بهتر، رتبه بهتر الکسا و معرفی محصولات و برند شما در بخش تبلیغات و تبادل لینک و بنر سایت فراهم شده است.

مطالب مشابه

تبلیغات
تبلیغات