روانشناسی اعتماد از دست رفته در بورس

روانشناسی بورس
جمعه، 1400/3/28

شروع ریزش بورس از مرداد 99 یکی از بدترین سقوط های تاریخ بورس را رقم زد و هنوز هم با روندی اعتمادزدایی که با خود همراه دارد، نتوانسته است نظر سرمایه گذاران را جذب کند و حتی بسیاری از سرمایه گذاران را بعد از وارد آوردن ضررهای سنگین، از بازار بورس فراری داده است؛ کسانی که دیگر حتی پشت سرشان را هم احتمالا نگاه نخواهند کرد تا به زعم خودشان مبادا در دام دیگری گرفتار آیند. با توجه به اهمیت موضوع و روند فرسایشی ای که بورس در این مدت داشته است، وبسایت بورس نما با بررسی یکی از مفاهیم پر اهمیت روانشناسی در حوزه تعلیم و تربیت به نام درماندگی آموخته شده، می پردازد.

درماندگی آموخته شده چیست؟

هنگامی که اتفاق بدی بزایتان رخ دهد، در وهله اول دوست دارید تا هر عملی که برای تغییر این شرایط لازم باشد را انجام دهید. گاهی تمام سعی و تلاشتان را می کنید اما به نتیجه نمی رسید و حتی اوضاع بدتر هم می شود. مفهومی به نام درماندگی آموخته شده (Learned Helplessness) وجود دارد که نشان می دهد چنانچه مردم حس کنند که کنترلی بر آنچه که اتفاق می افتد ندارند، آنها به راحتی تسلیم شده و سرنوشت خود را می پذیرند. این مفهوم در حوزه تعلیم و تربیت به یادگیرندگانی اطلاق می شود که تلاش را با پیشرفت یا پیشبرد اهدافشان مرتبط نمی دانند. آنها یاد گرفته اند که هر چه تلاش کنند نتیجه مطلوب آنها را ندارد. این موضوع ابتدا توسط مارتین سلیگمن مورد پژوهش قرار گرفت. وی مفهوم درماندگی آموخته شده را حالت ویژه ای تعریف کرده است که بیشتر در نتیجه باور فرد به اینکه رویدادها در کنترل او نیستند در او ایجاد می شود. به بیان دیگر، بعد از یک رشته تجربه‌هایی که در آنها، پاسخ های فرد در نتیجه‌ رفتار او تغییر نمی کند، شخص می آموزد که رفتار و نتیجه‌ی رفتار او از یکدیگر مستقل هستند.

دو مثال از درماندگی آموخته شده

این مساله را با دو داستان توصیف می کنیم:
داستان اول: با کشور هندوستان آشنا هستید، می دانید که فیل یکی از نمادهای مشهور این کشور است که مردم آنجا برای حمل و نقل بارهای خود از آن استفاده می کنند؛ علاوه بر این فیل یکی از جاذبه های گردشگری کشور هندوستان نیز هست که هر ساله گردشگران زیادی به خاطر شوق دیدن آن به آنجا سفر می کنند. حتما باید بدانید که مهار کردن این حیوان عظیم الجثه کار آسانی نیست و مواجه شدن با این حیوان نیز دل و جرئت زیادی می خواهد؛ اما پس چطور مردم هند از فیل برای حمل بارهای خود کمک می گیرند. برای پاسخ به این سول بد نیست بدانید که هندی ها بچه فیل ها را از بچگی با طنابی به میله یا درختی می بندند تا آنها قادر به فرار نباشند؛ جالب است که با بزرگ شدن تدریجی فیل و تبدیل شدن بچه فیل به یک فیل کامل، آنها همچنان همان  طناب نازک کودکی رو به پای فیل می بندند که می تواند تنها با یک تکان محکم فیل باز می شود؛ اما این قضیه اتفاق نمی افتد؛ می دانید چرا؟ به دلیل اینکه فیل که از بچگی به این وضع شرطی شده و عادت کرده و پذیرفته که نمی تواند طناب را باز کند، به اسارت گردن داده و حتی برای رهایی از شر آن طناب، تلاش کوچکی هم نمی کند؛ در حالی که همانطور که گفتیم، اندکی تلاش کافی است تا طناب نازک از پای فیل بالغ رها کند.

درماندگی آموخته شده
داستان دوم: یک روز دانشمندی آزمایش جالبی را انجام داد؛ به این صورت که او یک آکواریم شیشه ای ساخت و آنرا با استفاده از یک دیوار شیشه ای دو بخش کرد. در یک بخش از آن یک ماهی بزرگتر قرار داد و در سمت دیگر، ماهی کوچیکتری که غذای مورد علاقه ی ماهی بزرگ نیز بود. آن دانشمند به ماهی بزرگتر غذایی نمیداد؛ به همین خاطر این ماهی برای خوردن ماهی کوچک بارها و بارها به طرفش حمله‌ور می شد، اما هر بار که برای خوردن آن اقدام می کرد، محکم با سر به یک دیوار نامرئی می خورد؛ یعنی همان دیوار شیشه ای که آن ماهی بزرگ را از غذای مورد علاقه اش جدا می کرد. ماهی بزرگتر بالا خره بعد از مدتی از حمله به ماهی کوچک منصرف شد. چرا که او به این باور رسیده بود که رفتن به آن طرف اکواریوم و خوردن ماهی کوچک کاری غیر ممکن است. این دانشمند برای تکمیل نتایج آزمایشات خود، پس از مدتی شیشه ی وسط آکواریم را برداشت و راه ماهی بزرگ را باز کرد اما ماهی بزرگ دیگرهرگز به سمت ماهی کوچک حمله نکرد. می دانید چرا؟ آن دیوار شیشه ای دیگه وجود نداشت، اما ماهی بزرگ در ذهنش یک دیوار شیشه ای ساخته بود. دیواری که شکستنش از شکستن هر دیوار واقعی نیز سخت تر بود. آن دیوار، دیوار باور خودش بود. باورش به محدودیت، باورش به وجود دیوار یا مانع، باورش به ناتوانی و درماندگی ...

تاثیر یادگیری در زندگی و سرمایه گذاری

همانطور که می دانید، انسان ها در حال حاضر تمام هم و غمشان به درست یا غلط رسیدن به رفاه بیشتر است. رفاه چیز بدی نیست اما گاهی اگر رسیدن به رفاه، تمام ابعاد زندگی شخص را تحت تاثیر خود قرار دهد، ممکن است نتیجه عکس هم حتی بدهد. برای رسیدن به بلوغ در هر زمینه ای هرکس از یاد گیری بهره می گیرد و هر چه از آموزش های با کیفیت تری هم برخوردار شود، تصمیمات مناسب تری را جهت رسیدگی به مشکلات جاری زندگی یا در ترسیم مسیرهای رسیدن به اهداف عالی اتخاذ می کند.
یادگیری از طریق تحصیل، گرفتن مدرک و کسب تجربه در مسائلی مانند شغل، سرمایه گذاری، زندگی اجتماعی-سیاسی و ... از دستمایه های انسان دنیای مدرن برای رسیدن به آرامش و رفاه می باشند. برای رسیدن به هدف نهایی، در کنار استفاده از راه حل های تایید شده اجتماعی، مردم از راه حل ها، میانبرها و روش های مختلف و منحصر به فرد خودشان نیزاستفاده می کنند که این روش ها تلفیقی از دانش و تجربه هستند. این مهم هم باید ذکر شود که نه ظرفیت تمام افراد مشابه است و نه امکانات، استعدادها و توانایی هایشان. در همین دنیای سهامداری و سرمایه گذاری در بورس، شاید ده ها استراتژی معاملاتی وجود داشته باشد که هرکس ممکن است از یکی از آنها بهره بگیرد تا به هدف اصلی خود که همانا کسب سود باشد، برسد. شاید شنیده باشید که معامله گری سخت ترین راه برای راحت پول در آوردن است؛ پس توجه داشته باشید که به همین نسبت خطرات از دست رفتن سرمایه نیز افزایش می یابد و اشتباهاتی کوچک حتی ممکن است بهای سنگینی داشته باشد؛ بخصوص در بازار کنونی بورس که شاید بتوان گفت در انتهای دوره یاس حدود یک ساله خود قرار دارد. در ادامه دلیل سلب اعتماد سرمایه گذاران از بورس را با مفهوم درماندگی آموخته شده در بورس پیوند می دهیم.

درماندگی آموخته شده در بورس ایران

می دانیم که از ابتدای سال 99، سهامداران زیادی وارد بورس شدند و اقدام به سرمایه گذاری کردند؛ اما بورس پس از مدتی و در عرض چند ماه، با بی رحمی تمام، به افرادی که بامید کسب سود راحت، با هزاران امید و آرزو، با دانش یا بدون دانش، با تمام دارایی هایشان که ممکن است از چندین میلیون تا میلیاردها تومان بوده باشد وارد بازار شده بودند درس سختی داد که شاید برای مدت ها این افرا د که با بورس قهر کردند حتی اسم آن را هم به زبان نیاورند. این ها درسی گرفتند به این شکل که "نمی توان از بازار بورس سود کرد". به این مساله همان درماندگی آموخته شده در سرمایه گذاری می توان گفت که دیگر شاید نتوان برایش کاری کرد. متاسفانه دوران ریاست جمهوری یازدهم و دوازدهم دوران رشد های سریع و سقوط های عمیق و مدت دار بود و همین مساله سبب شده که بیشتر افراد زمان های نزول را بیشتر درک کنند که در نهایت منجر به فراری شدن افراد زیادی از بورس و ایجاد یاس در این قشر شد که به هرحال شاید بتوان گفت بازیابی مجدد اعتماد اینها بسیار مشکل باشد. این البته پایان ماجرا نبود انواع دست کاری ها و مُسَکّن هایی که تجویز شد مانند تغییرات دامنه نوسان، قول های حمایتی، حمایت واعظی، تزریق منابع  و ... هم به نظر می رسد تاثیر منفی تری بر این درماندگی آموخته شده گذاشت چرا که افرادی بخصوص در ابتدای ریزش ها به امید حمایت و حرف های مسئولان، مجددا اقدام به خرید سهام می کردند، اما وقتی می دیدند که دوباره دچار ضرر بیشتر شدند، به این باور می رسیدند که بورس برایشان آورده ای جز ضرر ندارد. می توان گفت ریزش های مدت دار بورس، دیوار بی اعتمادی ای در ذهن سهامدارن پدید آورد و بین کسب سود و سرمایه گذاری در بورس فاصله انداخت. دیواری که شکستنش آسان نبود و نخواهد بود مگر با تدبیرهای درست.

سخنی با دولت آینده و انتظارات

در هر حال دولت روحانی به زودی با تعیین تکلیف شدن انتخابات درفردا شنبه 1400/03/29 به کار خود پایان می دهد، گرچه به نظر می رسد از هفته آینده جو مثبتی بر بورس سوار شود، اما از دولت آینده انتظار می رود که بورس را به معنای واقعی کلمه به سهامداران واگذار کند و خود دخالتی در آن نکند؛ ساز و کارهایی برای حمایت از سهامداران خرد تدارک ببیند و برای تامین بودجه یا اهداف خاص سیاسی، آن را جولانگاه دخالت های خود نکند تا به این جو منفی و سایه سنگین نا امیدی از سرمایه گذاری در بورس پایان دهد. در پایان باید گفت آن چیزی که بورس را شاداب می کند و ارزش واقعی آن را بالا می برد، مُسَکّن های موقتی برشمرده در بخش قبل نیست؛ بلکه این مهم با انجام وظیفه دولت در حمایت از تولیدات شرکت ها، تشویق و کمک به کاستن از هزینه ها، یاری دادن شرکت ها در دانش محور کردن تولیدات، افزایش تولیدات با کیفیت، پایان دادن به باندها و رانت های اطلاعاتی و فسادهای مالی و مسائلی از این دست حاصل می شود که توسعه پایدار شرکت های مولد را رقم زده و در نهایت منجر به شکوفایی مجدد بورس شده و زمینه سرمایه گذاری در سهام شرکت های بازار سرمایه را فراهم می آورد.

جواد مهدی نیا - تحلیلگر بازار سرمایه

جواد مهدی‌نیا
لینک کوتاه
دیدگاه خود را ثبت کنید
دیدگـاه مخاطبــان
لوگوی بورس نما

آموزش سرمایه‌گذاری در بورس و بازار سهام، تحلیل ها، فیلترها و اخبار روزانه، تحلیل بنیادی و تکنیکال، بررسی روانشناسی بازار، ارزهای دیجیتال و ... در وبسایت بورس نما برای مخاطبین محترم فراهم شده است. امکان تبادل و تبلیغات لینک و بنر نیز برای کسب سئوی بهتر، رتبه بهتر الکسا و معرفی محصولات و برند شما در بخش تبلیغات و تبادل لینک و بنر سایت فراهم شده است.


تبلیغات
تبلیغات